پراش

پراش پیامدی از سرشت موجی نور است و در ساده‌­ترین توصیف، عبارت است از هر انحرافی از اپتیک هندسی که از مسدود کردن جبهه موج نور ناشی شود. به­ عنوان مثال یک پرده کدر با روزنه مدور نمایشگر چنین محدودیتی است.  وقتی که نور در مسیر خود تا پرده مشاهده، از یک روزنه کوچک عبور کند، ممکن است روزنه اثرات لبه پیچیده‌­ای از خود نشان دهد. این نوع مسدودیت نوعا در بسیاری از  ابزارهای اپتیکی وجود دارد که در آن­‌ها تنها از قسمتی از جبهه موج که از یک عدسی دایره­‌ای می­گذرد، استفاده می‌­شود.

پراش از آن دسته ویژگی‌های نور است که تنها در صورت در نظر گرفتن خاصیت موجی نور قابل توجیه می‌باشند. مطمئناً بارها و بارها در زندگی روزمره با این پدیده روبرو شده و خواهید شد، هر چند ممکن است تا به حال به آن دقت نکرده باشید. وقتی که منبع نوری را از روزنه‌ای کوچک نگاه می‌کنید؛ زمانی که که از میان برگ درختان و یا توری پنجره، نور خورشید و سایر منابع نوری را تماشا می نمایید؛ هنگامی که لبه ی تیغ تیزی را در مسیر پرتوهای ساطع شده از یک منبع نوری قرار داده و به آن نگاه می‌کنید؛ وقتی که با باریک کردن گوشه چشم به منبع نور خیره می‌شوید و حتی زمانی که به رنگ‌های زیبای روی سطح یک CD خیره می‌شوید و … در واقع در حال تجربه پدیده پراش هستید. در گذشته این پدیده به سختی قابل ثبت و کمی کردن بود و دانشمندان بسیاری وقت خود را صرف توجیه نظری این پدیده کردند و سرانجام در خلال این تلاش‌ها، به توصیفهایی کیفی و توجیهاتی کمی برای پدیده پراش نائل آمدند. با گذشت زمان قطعات مختلفی نیز بر اساس همین نظریه‌ها ساخته شدند که از آن جمله می‌توان به  توری‌های پراش، هولوگرام‌ها و عدسی‌های فرنل پلاستیکی اشاره کرد. 

پراش1.jpg

همان طور که گفته شد، با تابش نور به سطوح مختلف شاهد پدیده پراش هستیم. با این حال این پدیده و تنوع شرایطی که مهیای بروز آن می‌باشند، تنها محدود به پدیده‌های دم دستی و روزمره نیست. به عنوان مثالی از این دست می‌توان عبور نور از دهانه تلسکوپ را در نظر گرفت. هر چه دهانه تلسکوپ بزرگتر باشد تمرکز نور بیشتر و تصویر متناظر با آن دقیق‌تر خواهد بود، اما در صورتی که قطر دهانه به نسبت کوچک باشد، هاله‌ای ناشی از پراش، تصویر ستارگان را احاطه خواهد کرد، هر چند که دهانه تلسکوپ در قیاس با روزنه‌هایی که به طور روزمره از دریچه آن‌ها با پدیده پراش مواجه‌ایم، بسیار بزرگ می‌باشد. علی رغم امکان کاهش اثر نقش پراش با بزرگتر کردن دهانه تلسکوپ، باید اذعان کرد که هیچ‌گاه نمی‌توان اثر این پدیده را به صفر تقلیل داد. در دوربین‌های دوچشمی نیز افزایش قطر دهانه‌های دوربین، به شرط وجود تنظیم اپتیکی دقیق و حذف ابیراهی‌ها، می‌تواند منجر به کاهش خطای ناشی از پدیده پراش شده و قدرت تفکیک عدسی را افزایش دهد. به طور مشابه می‌توان در دوربین‌های عکاسی نیز اثر پدیده پراش و نقش‌های کناری نقطه به نقطه منابع نوری دخیل در شکل‌گیری تصویر را تقلیل داد که نتیجه آن افزایش قدرت تفکیک دوربین می‌باشد. به طور کلی می‌توان گفت پراش یک واقعیت طبیعت و یکی از محدودیت‌های فیزیک است که در زندگی روزمره مرتب با آن در تماس هستیم  و هرچند کمٌی کردن آن اثر مهمی در بکارگیری ویژگی‌هایش دارد اما کنترل آن به سادگی امکان پذیر نیست.

 

ارتباط با بخش

از متخصص نور بپرس

در این بخش می توانید سؤالات خود را در رابطه با نور و لیزر بپرسید تا متخصصین به آن‌ها پاسخ دهند

لینک ارتباط مستقیم با